Theo Nghị định, thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi phát huy quyền làm chủ trực tiếp của Nhân dân, tổ chức thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước tại cơ sở.
Nghị định quy định rõ nguyên tắc tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố theo hướng tinh gọn, hiệu quả, bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động cộng đồng dân cư.
Về tổ chức bộ máy, mỗi thôn có Trưởng thôn, mỗi tổ dân phố có Tổ trưởng tổ dân phố; nhiệm kỳ là 5 năm. Ngoài ra, địa phương có thể bố trí thêm các chức danh hỗ trợ phù hợp với điều kiện thực tế.
Nghị định cũng quy định cụ thể nhiệm vụ của thôn, tổ dân phố trong công tác tự quản, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường, xây dựng đời sống văn hóa, phát triển cộng đồng và phối hợp với chính quyền cấp xã trong tuyên truyền, vận động Nhân dân, triển khai chuyển đổi số, dịch vụ công trực tuyến.
Đối với Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, Nghị định quy định tiêu chuẩn về phẩm chất đạo đức, uy tín, năng lực tổ chức, kỹ năng vận động Nhân dân và khả năng ứng dụng công nghệ thông tin.
Đáng chú ý, Nghị định quy định số lượng người hoạt động không chuyên trách ở mỗi thôn, tổ dân phố không quá 3 người, gồm: Trưởng thôn hoặc Tổ trưởng tổ dân phố, Bí thư Chi bộ và Trưởng Ban Công tác Mặt trận.
Về chế độ, chính sách, Nhà nước thực hiện khoán quỹ phụ cấp hằng tháng cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố từ 6,5 đến 8 lần mức lương cơ sở tùy quy mô và đặc thù địa bàn; đồng thời bảo đảm chế độ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định.
Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 26/5/2026.
Phạm Liên