Bệnh do vi rút Ebola được phát hiện đầu tiên vào năm 1976 tại Cộng hoà Dân chủ Công-gô, gần sông Ebola (trước đây gọi là sốt xuất huyết Ebola) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, có thể bùng phát thành dịch. Bệnh lây truyền do tiếp xúc trực tiếp với mô, máu và dịch cơ thể (phân, nước tiểu, nước bọt, tinh dịch) của động vật hoặc người nhiễm bệnh. Vi rút có thể lây truyền do tiếp xúc với các đồ dùng của người bị nhiễm bệnh như quần áo, chăn, kim tiêm đã sử dụng. Bệnh có biểu hiện lâm sàng nghiêm trọng, thường có hội chứng xuất huyết và suy đa tạng, tỉ lệ tử vong trung bình 50% (dao động từ 25% đến 90%).
TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG
- Thời gian ủ bệnh trung bình là 2-21 ngày.
- Các triệu chứng thường gặp bao gồm:
+ Sốt cấp tính;
+ Mệt mỏi;
+ Đau đầu, đau mỏi cơ, đau họng;
+ Nôn/buồn nôn;
+ Tiêu chảy;
+ Đau bụng;
+ Viêm kết mạc
- Phát ban: Ban đầu ban nhú đỏ sẫm màu như đinh ghim tập trung ở nang lông, sau hình thành nên tổn thương ban dát sẩn có ranh giới rõ và cuối cùng hợp thành ban lan tỏa, thường trong tuần đầu của bệnh.
- Triệu chứng xuất huyết:
Đi ngoài phân đen;
+ Chảy máu nơi tiêm truyền;
+ Ho máu, chảy máu chân răng;
+ Đái máu;
+ Chảy máu âm đạo.
- Triệu chứng khác: sốc, suy đa tạng (suy gan, suy thận…).
CHẨN ĐOÁN CA BỆNH DO VI RÚT EBOLA
Ca bệnh nghi ngờ
Ca bệnh có biểu hiện lâm sàng của bệnh: sốt cấp tính ≥38°C và kèm theo ít nhất một trong các triệu chứng sau: đau đầu, nôn/tiêu chảy, đau bụng, xuất huyết không giải thích được VÀ có yếu tố dịch tễ trong vòng 21 ngày trước khi khởi phát triệu chứng:
+ Tiếp xúc với máu, dịch cơ thể hoặc đồ dùng của người bệnh được xác định hoặc nghi nhiễm vi rút Ebola; HOẶC
+ Đi về từ vùng dịch bệnh do vi rút Ebola đang lưu hành; HOẶC
+ Trực tiếp xử lý, tiếp xúc với động vật ốm/ chết do vi rút Ebola.
Ca bệnh xác định
Là ca bệnh nghi ngờ và được khẳng định bằng xét nghiệm RT-PCR dương tính.
Chẩn đoán phân biệt:
Bệnh do vi rút Ebola cần phải phân biệt với:
- Sốt rét;
- Sốt xuất huyết Dengue;
- Bệnh do Streptococcus suis;
- Nhiễm trùng huyết do não mô cầu;
- Nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm khuẩn;
- Leptospirosis.
PHÒNG LÂY NHIỄM VI RÚT EBOLA
Đối với người bệnh
- Cách ly, điều trị tại cơ sở y tế theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
- Sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân đúng để hạn chế lây truyền bệnh.
- Hạn chế tiếp xúc, vận chuyển người bệnh, trong trường hợp cần vận chuyển phải sử dụng trang bị phòng hộ cá nhân và xe chuyên dụng. Các vật dụng bị ô nhiễm, đồ thải bỏ và chất thải của người bệnh cần phải khử trùng và xử lý theo quy định.
- Vi rút Ebola tiếp tục được bài tiết qua tinh dịch (vi rút có thể đào thải qua tinh dịch kéo dài đến 12 tháng) và sữa mẹ vì vậy cần tư vấn cho người bệnh cách phòng tránh lây truyền sau khi xuất viện.
- Xử lý tử thi theo quy định bệnh truyền nhiễm nhóm A trong Hướng dẫn vệ sinh trong hoạt động mai táng và hoả táng do Bộ Y tế ban hành.
Đối với người tiếp xúc gần
- Người tiếp xúc gần là người có tiếp xúc với ca bệnh nghi ngờ hoặc xác định với các cách sau đây:
+ Ở cùng nhà;
+ Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, vật dụng, cơ thể hoặc thi thể người bệnh;
+ Trẻ em bú sữa mẹ từ người mẹ là ca bệnh nghi ngờ/xác định;
+ Nhân viên y tế phơi nhiễm trong quá trình chăm sóc người bệnh hoặc làm xét nghiệm.
- Người chăm sóc người bệnh phải thực hiện các biện pháp phòng hộ cá nhân (khẩu trang N95, kính đeo bảo hộ mắt, mũ, găng tay, bao giày, quần áo) rửa tay ngay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn khác sau mỗi lần tiếp xúc với người bệnh. - Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với người khác.
- Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng, sử dụng các thuốc sát khuẩn đường mũi họng.
- Lập danh sách những người tiếp xúc gần và theo dõi tình trạng sức khỏe trong vòng 21 ngày kể từ khi tiếp xúc lần cuối. Tư vấn cho người tiếp xúc về các dấu hiệu bệnh và các biện pháp phòng, chống để tự phòng bệnh, theo dõi, phát hiện sớm các triệu chứng của bệnh. Nếu xuất hiện các triệu chứng của bệnh cần thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được cách ly, chẩn đoán, điều trị kịp thời.
- Người tiếp xúc gần không được cho sữa; hiến máu, mô, tạng, tinh dịch trong vòng 21 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối.
Phòng chống lây nhiễm tại các cơ sở điều trị
- Thực hiện nghiêm ngặt việc phân luồng khám, cách ly và điều trị người bệnh, các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn, trang bị phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, người chăm sóc người bệnh tại các cơ sở điều trị người bệnh theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
- Tuân thủ quy trình xử lý môi trường, chất thải theo quy định như đối với khu vực cách ly các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm gây dịch khác.
Thanh Dung (TH)