Theo Hồ Chí Minh, văn hóa là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra nhằm phục vụ đời sống và sự phát triển của xã hội. Văn hóa phải gắn với dân tộc, với Nhân dân và vì Nhân dân; có tính dân tộc, khoa học và đại chúng.
Trong tư tưởng của Người, con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của sự nghiệp cách mạng. Con người Việt Nam cần hội tụ những phẩm chất cao đẹp như: yêu nước, nhân ái, đoàn kết, cần kiệm, liêm chính, chí công vô tư; có tinh thần tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên vì lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân.
Văn hóa truyền thống Việt Nam được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, trở thành sức mạnh nội sinh to lớn của dân tộc. Những giá trị tiêu biểu gồm:
Lòng yêu nước nồng nàn
, ý chí độc lập, tự chủ.
Tinh thần đoàn kết cộng đồng
, gắn bó nghĩa tình.
Đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động
, vượt khó vươn lên.
Truyền thống hiếu học, tôn trọng tri thức
.
Đạo lý nhân ái, bao dung, trọng nghĩa tình
.
Hồ Chí Minh luôn đề cao việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống ấy. Người nhấn mạnh phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại một cách chọn lọc, phù hợp với điều kiện cụ thể của Việt Nam. Theo Người, truyền thống không phải là cái bất biến, mà cần được phát triển trong hoàn cảnh mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại.
Trong giai đoạn hiện nay, phát triển bền vững không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn phải đảm bảo tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa. Văn hóa truyền thống giữ vai trò đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện:
Thứ nhât, tạo nền tảng đạo đức và bản lĩnh cho con người Việt Nam.
Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, các giá trị truyền thống như trung thực, trách nhiệm, nghĩa tình, đoàn kết giúp con người giữ vững bản sắc, không bị hòa tan trước những tác động tiêu cực của mặt trái toàn cầu hóa.
Thứ hai, khơi dậy sức mạnh nội sinh và khát vọng phát triển
.Tinh thần yêu nước, ý chí tự lực tự cường là động lực to lớn để toàn dân chung sức xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh.
Thứ ba, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.
Các giá trị nhân văn truyền thống góp phần định hướng phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm, không chạy theo tăng trưởng đơn thuần mà xem nhẹ chất lượng cuộc sống.
Thứ tư, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Truyền thống đoàn kết là nền tảng để xây dựng sự đồng thuận xã hội, tạo môi trường ổn định cho phát triển lâu dài.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển hiện nay, cần tiếp tục quán triệt sâu sắc tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và con người, tập trung vào các nhiệm vụ:
Tăng cường giáo dục truyền thống lịch sử, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ.
Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường và cộng đồng.
Đề cao vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên trong rèn luyện đạo đức, lối sống.
Gắn bảo tồn và phát huy di sản văn hóa với phát triển kinh tế – xã hội.
Khuyến khích sáng tạo, đổi mới trên nền tảng giữ vững bản sắc dân tộc.
Tư tưởng của Hồ Chí Minh về văn hóa và con người không chỉ có ý nghĩa lịch sử mà còn mang giá trị định hướng sâu sắc cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới. Phát huy giá trị văn hóa truyền thống chính là bảo đảm cho Việt Nam phát triển bền vững, hội nhập thành công nhưng vẫn giữ vững cốt cách và bản sắc dân tộc.
Phạm Liên